Wat is Faalangst

Toets goed geleerd, Je komt het lokaal in,
Je gaat er goed voor zitten, Krijgt de opgaven en ......... HET IS LEEG IN JE HOOFD
Je staat op, Je levert je werk in, Je loopt het lokaal uit, JE WEET ALLES WEER.

Faalangst is de angst om te mislukken in situaties waarin je (denkt dat je) beoordeeld wordt.
Die angst werkt belemmerend.

Of je werkelijk beoordeeld wordt of dat alleen maar denkt maakt geen verschil voor de gevolgen: lagere cijfers dan waar je eigenlijk toe in staat bent, maar ook je laten weerhouden om plezier op de dansvloer te hebben of te mislukken bij een sollicitatie op een baan waar je best de capaciteiten voor hebt. Kortom.....stress.

Er zijn drie vormen van faalangst ter onderscheiden, die in de praktijk meestal gemengd voorkomen:

• Cognitieve faalangst. Deze heeft te maken met het reproduceren van kennis, het gebruiken van vaardigheden, het aantonen van een samenhang. De beoordeling kan komen van een meerdere, leraar, maar ook van ouders en niet in de laatste plaats vanuit je eigen maatstaven. Het bovenbeschreven voorval is een voorbeeld van deze vorm van faalangst.
• Sociale faalangst. De moter hier is de angst om afgewezen te worden door mensen die belangrijk voor je zijn. Mensen hebben een zeer basale behoefte 'er bij' te horen in groepen die voor hen van belang zijn.
• Motorische faalangst. Het gaat hier om angst bij dingen waarvoor je je lichaam moet bewegen. Dit vind je dus bij sporten en praktijkvakken op school. Bij autorijden kan dit bijvoorbeeld ook optreden.

Angst op zich is een gezond overlevingsmechanisme. Zonder dat zouden we roekeloos zijn en te grote risico’s nemen. We zouden niet oud worden. Angst maakt ons klaar voor actie. De spieren in je armen en je benen krijgen veel energie en bloed. Dat gebeurt door bloed bij de maag weg te halen. Je hersenen krijgen wel zuurstof, maar door de adrenaline ben je meer op actie gericht dan op rustig nadenken. Zo ben je klaar om te vechten of te vluchten. Bewegen dus. Dit heet de Vecht – Vlucht reactie.Wat nu een stuk minder gaat is nadenken en stilzitten. Helaas dat is vaak wat je moet doen. Gevolg: je kunt niet nadenken, zwetende of trillende handen, hoofdpijn, misselijk, friemelen om een aantal kenmerken te noemen.

Faalangst is taakgebonden. Er zijn taken die bij het normale leven horen (b.v. proefwerk, iemand opbellen, een gesprek met een lerares of chef hebben, klant bezoeken enz.) en die je normaal moet kunnen. Als je deze taken spannend of eng vindt, kunnen ze echter de Vecht-Vlucht reactie starten. In plaats van aan deze Vecht-Vlucht reactie gehoor te geven en te rennen of te vechten, moet je vaak juist stilzitten en nadenken!! Zo kun je de 'bewegings-energie' niet verbruiken en houd je de spanning in stand.

Gedachtenpatronen:

• Faalangstige mensen denken vaak dat ze de enige zijn die dat hebben. Maar op een gemiddelde school heeft ongeveer 10 % van de kinderen last van faalangst. Dat is waarschijnlijk buiten school ook wel zo.
• Als ze succes hebben kun je ze horen zeggen: "Ik had geluk" of "Het was makkelijk". Maar als ze hun best niet hadden gedaan, zou ook een makkelijk proefwerk een slecht cijfer leveren.
• Als het wel fout gaat denken ze: "Zie je wel, ik kan nooit wat". Dus mislukkingen wijten ze aan te weinig capaciteiten, terwijl het misschien door de voorbereiding of een of andere vorm van overmacht kwam dat het niet goed ging.
• Zo is er nooit de trots van "Ik heb het goed gedaan!". Zo wordt een negatief zelfbeeld in stand gehouden.  Elke keer pech bevestigt dit beeld. Positieve ervaringen en complimenten omdat iets goed gaat worden niet toegelaten. Eens mislukt, altijd mislukt.

Niet alle angst is faalangst:

• Er zijn mensen die (bijna) alles wat ze moeten doen eng vinden. Dan spreek je niet van faalangst, maar van angst als (karakter) trek.
• Als je bang bent voor een slechte beoordeling omdat je je werk niet goed hebt gedaan, is dat geen faalangst. Dat is normale angst, want je loopt een reeële kans op een slecht resultaat.
• Als je bang bent voor een grote, woedende hond die schuimbekkend op je af komt, is dat heel gezond. Maak dat je weg komt!!
• Iemand met alleen een A diploma een paar kilometer laten zwemmen is niet reëel. Als die persoon dat eng en onverantwoord vindt, heeft die persoon helemaal gelijk.

• Soms zie je tijdens een belangrijk moment zoals proefwerken, spreekbeurten of een presentatie mensen rood worden, puffen, hun woorden kwijt zijn, friemelen met hun handen, wiebelen op hun stoel. Soms zitten ze juist stil naar buiten staren en het blaadje blijft maar leeg.     Dit is de meest herkenbare soort. Als je het vraagt zeggen ze ook vaak dat ze last hebben van: benauwd gevoel, hartkloppingen, zweten, opgloeien of dat ze ‘niets meer wisten’ terwijl ze het wel goed geleerd hebben en het na het proefwerk weer weten.
• Soms zijn het hele stille mensen. Aan iemand die ze vertouwen vertellen ze dat ze niet kunnen slapen, vaak hoofdpijn hebben of misselijk van angst worden als er belangrijke dingen aankomen. Zoals bijvoorbeeld proefwerken op school of in het bedrijfsleven gesprekken met een belangrijke klant of een deadline.
• Soms overschreeuwen ze hun angst. Ze zijn soms wat lawaaiig. Bij deze mensen is het moeilijker te zien dat het om faalangst gaat.   Ik heb zelfs wel eens een meisje meegemaakt dat als ze iets niet begreep ruzie met de leraar probeerde te maken, met het risico er uit gestuurd te worden. Toch wilde ze het gewoon heel goed doen. Dit geeft dus ook iets positiefs aan: faalangstige mensen zijn vaak perfectionistisch, ze willen het eigenlijk gewoon heel goed doen.
• Soms zijn het mensen die heel hard werken en goede resultaten behalen. Maar ze besteden veel te veel tijd an hun huiswerk: weinig sociaal leven en veel stress…
• Soms zijn het mensen die het probleem vermijden. Daardoor kunnen ze lui lijken. Ze gaan de uitdaging niet aan. Op school leren ze proefwerken niet goed genoeg, of ze zijn afwezig. In het bedrijfsleven: zich niet profileren waardoor goede capaciteiten van het personeel onontdekt en daardoor onbenut blijven. De angst en de lichamelijke verschijnselen zijn vaak heel sterk. Maar zolang je maar aan iets anders denkt, iets anders doet, voel je de angst gelukkig niet zo. Ook deze mensen worden vaak moeilijk als faalangstig herkend.

Als je twijfelt: let op dingen als: warmte, zweten, hartkloppingen, trillende spieren, onrust in het lijf, blackouts ( het ‘niks meer weten’ ), misselijkheid, hoofdpijn en slaapproblemen. Kijk ook naar wat je denkt: Ik MOET het nu goed doen, Ik haal het NOOIT, Ik zal het WEL WEER niet weten, Dit wordt ZEKER WETEN WEER een mislukking en dat soort gedachten.

Maar wat doen we er aan…..

"Het zijn niet de dingen zelf die de mensen beroeren, het is de manier waarop ze er tegenaan kijken."

Gelukkig …….                      Die manier van kijken kun je veranderen!

Het is niet zo dat je faalangst compleet verdwijnt en dat wat je vroeger eng vond nu je grootste hobby wordt.
Het is wel zo dat je met je faalangst om leert gaan.
Daardoor komen dingen voor je binnen bereik die eerder niet lukten vanwege je faalangst.

Waar bestaat zo’n begeleiding uit?

• Gesprekken: wat wil je, hoe wil je het. Voor je kunt veranderen moet je kijk hebben op wat je wilt bereiken. Als je geen doel hebt kun je immers niet op reis.
• Het leren herkennen én veranderen van negatieve gedachten waarmee iemand zichzelf onzeker kan maken. Dit komt uit de Rationeel Emotieve Therapie, ook wel het G-denken genoemd.

Een           GEBEURTENIS     is eigenlijk niet goed of slecht, maar roept bepaalde gedachten op.

Het zijn de GEDACHTEN       die bepaalde

                 GEVOLGEN          (GEVOEL en GEDRAG) oproepen.

Die gedachten gaan zo snel dat je ze niet echt merkt. Je kunt ze leren herkennen en vervangen door helpende gedachten. Gedachten die je helpen je zo te voelen en gedragen als je wilt.

• "Als het lukt dan is dat pure mazzel, als het fout gaat ligt het aan mij". Hier zit een gedachtenpatroon achter dat je kunt leren doorbreken.
• Ontspanningsoefeningen. Op lichamelijk niveau zijn spanning en ontspanning niet te verenigen. Dus als je je leert ontspannen is er al veel gewonnen. Door deze oefening elke dag te herhalen leert het lichaam zich in een mum van tijd te ontspannen, ook zonder de complete oefeningen te doen. Handig vlak voor een spannende opdracht. Of voor het slapen gaan.
• Rollenspelen. Op deze manier kun je gewenst gedrag inoefenen.
• Verbeteren van het zelfbeeld. Door gerichte opdrachten leer je meer aandacht te krijgen voor de positieve kanten van jezelf. Je kan, nu terwijl je dit leest, meer dan je denkt!.

Bovengenoemde technieken komen uit de "klassieke" faalangst-begeleiding.
Vaak kies ik voor het model met Positieve / Negatieve zijnsovertuiging. Dit gaat een laag dieper dan  de RET. Het werkt krachtiger, maar is niet altijd inzetbaar bij jongeren.

• Hogere cijfers
• Betere (passende) baan
• Beter in staat zijn kansen die zich voordoen te benutten
• Minder stress en meer plezier op school,  in je werk, hobby of in sociale contacten.
• Het gevoel van trots wanneer je iets doet wat je eerder uit de weg ging.

Literatuur:

• Cursusmap HCO, faalangstreductietrainer voor kinderen van 7-12 jaar. (niet in de handel, je kunt wel informatie vragen: Telefoon HCO (070) 448 28 28)
• Faalangst op School    Stichting ODV, Haarlem,  1992,     Trainingsmap
• Help: Faalangst!, Ard Nieuwenbroek. Berkhout Nijmegen, 1991  ISBN 90-6310-201-1   Een boekje over faalangst speciaal voor ouders.
• Faalangst de baas, Ard Nieuwenbroek & Jan Ruigrok. Niet speciaal voor middelbare scholieren geschreven. Leuk boekje met leuke oefeningen.  Kosmos - Z& K Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, 1996  ISBN 90 215 2831 2
• Faalangst op School,  Ard Nieuwenbroek, Jan Ruigrok, Jos de Vries. Een boek voor leerlingbegeleiders over theorie, signaleren en begeleiden.  Educatueve Partners Nederland BV, Houten, 1996 ISBN 90 402 00548
• Faalangst, Pieter Langedijk. Ankh-Hermes bv  Deventer ISBN 90-202-4963-0     Pieter langedijk heeft wat eigenzinnige en alternatieve opvattingen. Er zitten goede dingen in dit boek.
• RET jezelf,  Jan Verhulst, Swets & Zeitlinger. ISBN 90-265-1321-6      Kennismaking met Rationeel Emotieve Thrapie, die in faalangst begeleiding veel gebruikt wordt.

Verwante onderwerpen:

• Een reis naar binnen, Maureen Murdock. Lemniscaat bv Rotterdam, 1992  ISBN 90 60 69 703 0   Geleide fantasieën voor kinderen.
• Cursusmap Signaleren Beelddenken,  P.C. M. Ojemann, H. Brouwer en T. Huisinga.    Cursusmap over het signaleren van Beelddenken. Informatie over beelddenken: (0573) 45 11 98, bestellen brochures etc. (0592) 33 01 35
• Smart Moves, Why learning is not all in your head, Carla Hannaford, Ph.D. Great Ocean Publishers, Arlington, Virginia ISBN 0-915556-27-8   over de relatie tussen bewegen, stressfactoren en de ontwikkeling van intelligentie.
• Zicht op woordblind, Coby van Schasfoort. ISBN 90 75128 01 0. Edu-kinesiologie. Vooral van belang vanwege verschillende dominantiepatronen van onze zintuigen. Evengoed zijn boeken van Paul Dennison over dit thema.