Hersenfuncties in verband met vecht-vlucht reacties.

Dr. Paul MacLean, hoofd van het Laboratorium voor Hersenevolutie en Gedrag bij het National Institute of Mental Health in Washington ontwikkelde een theorie dat hersenen uit drie delen bestaan.

1 De Reptielenhersenen.

Dit is in de evolutie gezien het oudste deel. Het bestaat uit de verlengde (ruggen)merg, de hersenstam, de pons en de kleine hersenen. De taak van de reptielenhersenen is zelfbehoud. Ze houden de buitenwereld in de gaten met behulp van onze zintuigen en zetten het lichaam aan tot de juiste reacties om overleving te verzekeren. Automatische reflexen zoals het wegtrekken van je voet als je in iets scherps trapt worden (deels) geregeld door de reptielen hersenen.

Dit deel ‘grijpt in’ bij gevaar of bij stress omdat het de vecht-vlucht reactie van het lichaam opstart en regelt. De Reptielenhersenen zorgen er voor dat de basisbehoeften op het gebied van ‘is het veilig zodat ik niet hoef te vechten of te vluchten’ zijn voldaan. Pas daarna kunnen onze hogere functies soepel functioneren.

2 De Limbische- of Vroege Zoogdier hersenen.

Het limbische systeem ligt tussen de Reptielenhersenen en de Neocortex. Het krijgt zijn signalen onder andere uit de reptielenhersenen (zintuigen). Pijn temperatuur, woede, plezier, geheugen, emoties, glimlachen, rood worden van verlegenheid zijn voorbeelden van het soort dingen dat hier geregeld wordt. Ook is er een link naar cognitieve gegevenverwerking. Er is ook een terugkoppeling naar de kleine hersenen om lichaamsbeweging te controleren en de fijne bewegingen van onze ogen te sturen. Sommige delen van het limbische systeem vormen het korte termijn geheugen.

Deze complexe ‘bedrading’ van het limbische systeem wijst er op dat om iets te leren en te onthouden er zintuiglijke invoer, beweging en ook een emotionele verbondenheid met wat er gaande is moet zijn. Alles wat we in de wereld meemaken wordt hier gefilterd en er wordt besloten wat de betekenis is wat de overlevingswaarde van de ervaring in relatie tot vorige ervaringen is. Emoties helpen hier onze wereld te organiseren en onze plaats daarin. Deze basale beslissing of iets ‘naar’ is of juist ‘prettig’ kun je zien als de basis van de vecht-vlucht reactie.

Als we de situatie als ‘naar’ beoordelen komt de neurotransmitter (= een stof die een signaal van de ene zenuwcel op de andere overdraagt.) adrenaline vrij en geest & lichaam reageren met een aantal survival reacties. Onder andere wordt er cortisol, een andere neurotransmitter, vrijgemaakt. Deze stof maakt dat ons vermogen om te leren en te onthouden minder wordt. Deze reacties kunnen een negatieve invloed op ons immuunsysteem hebben.

Vinden we de situatie ‘prettig’ dan komen er neurotransmitters zoals GABA, acetylcholine interferon en interleukine vrij. Deze stoffen doen het vermogen om onze neurale netwerken te reorganiseren toenemen. Aangezien dat, op fysiek niveau leren IS, kunnen we dan effectief leren en onthouden.

Deze reacties kunnen ons immuunsysteem positief be´nvloeden.

Emoties en de release van neurotransmitters die ze veroorzaken zijn dus door het limbische systeem innig verbonden met de cognitieve functies.

3 De Neocortex of de Nieuwe zoogdier hersenen.

Tot hiertoe gebeurt alles op de ‘automatische piloot. Maar hier in de neocortex worden we ons bewust van onze reacties, motieven en bewegingen.

(bron: Smart Moves, Carla Hannaford; 1985, ISBN0-915556-27-8)